MaatschapWij | gepubliceerd op 7-10-2026 | Hoe voelt het als er geen duidelijke orde meer is? Als problemen zo complex worden dat de oplossingen niet meer duidelijk zijn? In de menselijke wereld voelt chaos als beangstigend, maar in de natuurlijke wereld is chaos heel normaal. Orde en chaos wisselen elkaar voortdurend af. Orde is een door de mens bedachte illusie. Orde/chaos is een code.
Kunstenares Marleen Dijkdrent reist met haar codeverzamelalbum rond om codes te verzamelen voor haar kunstproject { ECOSYSTEM INTELLIGENCE }. Een geniaal systeem met een ecologische codering. Al eeuwenlang gebruikt, maar helaas niet gefaciliteerd. Er worden geen data-centers of servers voor gebouwd. Het heeft een genialiteit die je pas kunt zien als je het op een dieper niveau bekijkt. Mijn missie is: de codering van ecosystemen in beeld brengen via kunst.
Chaos en orde zijn in de natuur aan de orde van de dag. In mijn tuin ontdekte ik een klein, onopvallend plantje. De gewone brunel. Ze bloeit de hele zomer en wordt niet veel hoger dan veertig centimeter. De bloem valt op door haar keurige ordening van blaadjes en bloemen. Als een strak georganiseerd patroon bouwt de plant zich op. Wanneer het plantje sterft vallen alle delen uiteen tot een chaos van deeltjes op de bodem. In die bodem gaan micro-organismen aan de slag om alle deeltjes uit elkaar te halen. Om het daarna weer opnieuw op te bouwen tot een nieuw, keurig geordend bloemetje. Van orde naar chaos en weer terug.
Hoe ontstaat chaos? Is chaos niet gewoon ontstaan uit details van orde, maar dan op een onordelijke manier gerangschikt? Bestaat chaos eigenlijk wel in natuur, of is het een mensenverzinsel? Waarom vinden mensen chaos onprettig? Elke tijd kent zijn eigen chaos. De Middeleeuwen wordt door veel historici gezien als een tijd van chaos. Maar is het niet juist in tijden van chaos dat de kaarten opnieuw geschud worden?
De legende van de Feniks is hierbij veelzeggend. De vogel die zich in het vuur werpt en die vervolgens uit de eigen as kan herrijzen. Dit verhaal vind zijn oorsprong in de Egyptische mythologie en gaat over een vogel die symbool staat voor wedergeboorte. Volgens de Egyptenaren vloog de vogel zo nu en dan over de Oerzee om daar een oerkreet te laten horen die een scheppende kracht in gang zette. Iets dat tot bloei komt, na eerst te zijn afgebroken. Bloei en sterfte. De troost van natuur is dat die eeuwig blijft bloeien om te sterven en daarna opnieuw te groeien.
In een poging het onordelijke betekenis te geven leggen veel kunstenaars vast wat zij observeren. Beelden spreken een eigen stille taal, niet uit te leggen in woorden. De Schreeuw van Edward Munch is daar een mooi voorbeeld van. Overweldigd zijn door de omgeving, een trauma, kwelling. Een mens in doodsangst. Munch schilderde hoe hij een moment van totale desoriëntatie ervaarde, waarbij hij de wereld rondom hem tegen zich hoorde schreeuwen. Totale wanhoop in een verward hoofd. Is dit hoe chaos voelt?
Er is in de natuur een verwevenheid tussen orde en chaos, waarbij het hele universum zich ontvouwt in elk deeltje en elk deeltje het hele universum omvat. Zo boven, zo ook onder, zo binnen, zo ook buiten. De spirituele wereld en de wetenschap ontmoeten elkaar via kwantumfysica. De natuur op microscopisch niveau laat ons zien dat de kleinste deeltjes er op meerdere plekken tegelijkertijd kunnen zijn, verschillende vormen kunnen aannemen en met elkaar verbonden zijn. Er is bestaat geen vaste orde, alleen beweging en verandering. En volgens de Morphic Resonance Theory van de Britse bioloog Rupert Sheldrake ontstaan verschillende levensvormen en bewegingen in de natuur vanuit een collectief geheugenveld.
Nu we dit weten kan er een nieuwe, meer natuurlijke codering ontstaat voor onze systemen. Wat als de programmeertaal van ecosysteem intelligentie de aansturing wordt? Wat als het natuurlijke principe van chaos-orde-chaos-orde-chaos-orde hierin een rol gaat spelen? Zodat het systeem zichzelf continu vernieuwd?
Wij zijn het systeem. Het huidige systeem keert zich nu tegen ons, omdat het ten koste gaat van onze natuurlijke omgeving en het welzijn van veel mensen. Systemen moeten eerst destabiliseren voordat vernieuwing mogelijk is. Chaos is vaak een noodzakelijke overgangsfase. Volgens transitie-wetenschapper Jan Rotmans leven we in een tussentijd, waarin het oude niet meer werkt en het nieuwe nog moet ontbolsteren. Chaos is noodzakelijk voor echte verandering. Chaos is ook orde. Een orde die we nog niet kennen, waardoor er nog geen duidelijke richting is en het overzicht ontbreekt.
Weet je wat zo bijzonder is aan mensen? Onze soort is evolutionair zo succesvol geworden door aanpassingsvermogen en oplossingsgerichtheid, vooral in tijden van chaos. Wij zijn overgeleverd aan onzichtbare natuurkrachten, grootser en meeslepender dan we zelf kunnen bevatten. De wetenschap weet veel, maar nog lang niet alles. De geschiedenis leert ons dat we in tijden van chaos versneld een nieuwe orde kunnen creëren. Onze creatiekracht is groot. Wat zou er ontstaan als we de codering van natuur leren implementeren in onze systemen? Een co-creatie met natuur?
Reactie plaatsen
Reacties